<p>Auteur Joep Boerboom voor de voormalige slagerij van Gosschalk aan de Grote Poot. &nbsp;(foto Ronald Hissink)</p>

Auteur Joep Boerboom voor de voormalige slagerij van Gosschalk aan de Grote Poot.  (foto Ronald Hissink)

(Foto: RONALD HISSINK)

Deventer Joodse ondernemingen ontmanteld en leeggeroofd ‘Zo’n Jodenhaat toen we terugkwamen’

Deventer - Tijdens de bezetting werden Joodse ondernemingen in Deventer op geraffineerde wijze ontmanteld en leeggeroofd. Schrijver Joep Boerboom onderzocht in zijn boek Beroofd volgens de regels wie schuil gingen achter deze operatie en wat hen dreef. Zijn boek is doorgedrongen tot de shortlist voor de verkiezing van Overijssels Boek van het Jaar. De winnaar wordt op 4 november bekendgemaakt.

Boerboom schrijft in Beroofd volgens de regels over zeven bedrijven van markante joodse ondernemers in Deventer, zoals de slagerij van Gosschalk aan de Grote Poot, de dansschool van Mau van Spiegel aan de Nieuwe Markt, de elastiekfabriek van Fortuin aan de Rielerweg en textielgroothandel Adelaar aan de Kleine Overstraat. De zaken traden, zoals alle Joodse ondernemingen tijdens de bezetting, in liquidatie: een bewindvoerder verving de oorspronkelijke eigenaar, waarna de zaak werd ontmanteld of doorverkocht. Bureaucratische procedures en speciaal in het leven geroepen instellingen gaven de diefstal een officieel aanzien.

Boerboom dook in de archieven en trof dossiers vol hakenkruizen en met Heil Hitler! ondertekende brieven. Op dat moment werd de geschiedenis akelig tastbaar voor de auteur die eerder onder meer de biografie schreef van Jan Terlouw.

In de stapels correspondentie rond de liquidaties werd elke cent verantwoord. De bureaucratie die dit met zich meebracht was haast lachwekkend. Boerboom trof een uitgebreide briefwisseling tussen instanties over het leeghalen van de girorekening van drie Joodse veehandelaren. De bureaucratie zal aanzienlijk meer gekost hebben dan het ‘fortuin’ op deze rekening. Dat bedroeg slechts ƒ 6,92.

In de vuistdikke dossiers ontbrak iedere verwijzing naar het lot van de oorspronkelijke eigenaren. In Beroofd volgens de regels schrijft Boerboom ook op indringende wijze over hun angst, onderduik, arrestatie en deportatie. Hij sprak hiervoor met overlevenden. Bijzondere gesprekken, waarin ze hem soms stukjes familiegeschiedenis toevertrouwden waarover ze zelfs met hun eigen kinderen niet spraken omdat het te pijnlijk was.

Hennie Mesritz-Stibbe was een van de overlevenden die Boerboom sprak. Ze is de dochter van Berend en Jet Stibbe die in de jaren dertig een boekwinkel en leesbibliotheek aan de Brinkgreverweg begonnen. Het gezin vluchtte nog voor de oorlog uitbrak naar Amsterdam. Achter de waterlinie dachten ze veilig te zijn, maar op een steenworp van Schiphol was het tegendeel het geval. Berends zus zette de boekhandel in Deventer nog twee jaar voort, waarna deze door de bezetter werd geliquideerd.

Tijdens de bezetting doken de gezinsleden op verschillende plekken onder. Berend kwam een paar maanden voor de bevrijding in Zeist om door een granaatscherf. Jet zette hun boekhandel na de oorlog voort aan de Vleeshouwerstraat. In het pand zit tegenwoordig kapper Coco Jari, maar de letter S in het smeedwerk van het hek aan de voorgevel herinnert nog aan de Stibbes.

Erg welkom voelde het gezin zich niet toen ze terugkeerden. ‘Er was zo’n Jodenhaat toen we terugkwamen dat ik jaren niet heb durven vertellen dat ik Joods was,’ vertelde dochter Hennie aan Boerboom. Voor hen was de oorlog nog niet voorbij.

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden