Wandelen door het Deventer van 1495 met Hidden Cities app


<p>Sinds kort kan er met een moderne app een wandeling door het Deventer van 1495 worden gemaakt. &ldquo;Het mooie is dat je dit dus ook gewoon vanuit je luie stoel kunt doen&rdquo;, zegt Susanne de Jong van de Athenaeumbibliotheek. (foto Gert Perdon)</p>

Sinds kort kan er met een moderne app een wandeling door het Deventer van 1495 worden gemaakt. “Het mooie is dat je dit dus ook gewoon vanuit je luie stoel kunt doen”, zegt Susanne de Jong van de Athenaeumbibliotheek. (foto Gert Perdon)

(Foto: )

Wandelen door het Deventer van 1495 met Hidden Cities app

Deventer - Vanwege de jaarlijkse boekenmarkt staat Deventer alom bekend als boekenstad. Dat er voor het jaar 1500 meer boeken in de Hanzestad dan in Parijs werden gedrukt, is minder bekend. Sinds kort kan er met een moderne app een wandeling door het Deventer van 1495 worden gemaakt. Zo kan iedereen ervaren hoe de stad voorop liep op het gebied van boekdruk en lezen. “Het mooie is dat je dit dus ook gewoon vanuit je luie stoel kunt doen”, zegt Susanne de Jong van de Athenaeumbibliotheek, die de materialen voor de app leverde.

Door Bert Nijenhuis

‘Hidden Deventer’ is onderdeel van het project ‘Hidden Cities’, waar universiteiten uit Engeland, Spanje, Duitsland, Italië en Nederland aan meewerken. “Na de succesvolle ‘Hidden Florence’-app uit 2019 zijn er nu vijf nieuwe levert materialen voor ‘Hidden Cities’-app gelanceerd”, weet De Jong, historisch onderzoeker en medewerker Publiek en Collectie bij de Athenaeumbibliotheek. “Daarmee kun je onder leiding van historische personages door het verleden vijf Europese steden wandelen; Exeter, Hamburg, Trento, Valencia en dus Deventer. De Rijksuniversiteit Groningen deed namens Nederland het onderzoek naar Deventer en heeft ons benaderd voor alle materialen. We hebben vaker samengewerkt, dus dat voelde vertrouwd.”

Katharina

Het historische personage dat de fysieke of virtuele wandeling door Deventer als gids van commentaar voorziet, is Katharina Kerstkens. “Zij was de vrouw van een steenhouwer en een eenvoudige, vrome leek”, gaat De Jong verder. “Maar ze kon wel lezen en schrijven. Het standaard beeld dat ‘gewone’ mensen in de middeleeuwen niet konden lezen, klopt niet. Dat Katharina en haar man het wel goed hadden, blijkt uit twee testamenten. Ze schonken veel goederen en geld aan instellingen.”

‘Het beeld dat ‘gewone’ mensen niet konden lezen, klopt niet’

Katharina schreef met de hand een gebedenboek, waarop het verhaal in de ‘Hidden Deventer’-app is gebaseerd. “Ze wil het boek cadeau doen aan haar nicht Agnes, een zuster die in het nabijgelegen Lamme van Diesehuis woont”, licht De Jong alvast een tipje van de sluier op. “Agnes leent het op haar beurt weer uit aan haar zus Derck, een zuster in het Brandeshuis.”

Vertrekpunt van de app is de locatie waar het huis van Katharina ooit stond aan de Vispoort. Wie er in Deventer de straat mee opgaat, loopt via GPS in een historische kaart. ”Daarvoor is de beroemde Deventer plattegrond van Joan Blaeu uit de Athenaeumbibliotheek in de app geïmplementeerd”, legt De Jong uit. “Katharina – vertolkt door een professionele stemacteur, ingehuurd door de Rijksuniversiteit Groningen – leidt de app-gebruikers door het Deventer stadsleven van 1495.” De wandeling voert onder meer langs kloosters, kerken, de drukkers Jacob van Deventer en Richard Pafraet en de eerst bekende boekhandel van het land in de Engestraat. “De Athenaeumbibliotheek komt ook voorbij. Want daar zat destijds het Buiskenshuis, een zusterhuis van de Moderne Devotie.”

Tastbaar

Dat het in het Middelnederlands geschreven gebedenboek bewaard is gebleven en in de Atheneumbibliotheek ligt, maakt het verhaal van Katharina nog tastbaarder. De Jong: “In gedigitaliseerde vorm is het voor iedereen in te zien en door te bladeren. Het echte boek is natuurlijk oud en kwetsbaar en mag daarom slechts drie maanden per jaar uit het depot en in een vitrine liggen. Misschien doen we dat in het voorjaar als de ‘Hidden Deventer’-app alsnog op feestelijke wijze gepresenteerd wordt. Vanwege corona kon dat helaas niet eerder. Wellicht kunnen we de app tegen die tijd ook onder de aandacht van scholen brengen, want de inhoud is leuk én educatief. Uiteraard ook voor Deventenaren, toeristen en iedereen met interesse in geschiedenis.”

Deventer werd als casus-stad voor ‘Hidden Cities’ gekozen, omdat de oude Hanzestad een rijke geschiedenis heeft. Die is behalve in boeken, archivalia en museumobjecten vandaag de dag ook nog waarneembaar in het stedelijke landschap. Zo is het oude stratenpatroon bewaard gebleven en zijn in sommige huizen aan de Walstraat nog restanten van de oude stadsmuur zichtbaar. In het project wordt vooral onderzocht hoe de ruimte werd gebruikt. Boeteprediker Geert Grote koos bijvoorbeeld de Brink om publiekelijk zijn boeken te verbranden en daarmee zijn bekering te markeren. De eeuwenoude Athenaeumbibliotheek, gesticht in 1560, wordt wel ‘de ziel van Deventer Boekenstad’ genoemd. Het is niet alleen de oudste stadsbibliotheek van Nederland, maar ook de oudste openbare wetenschappelijke bibliotheek. De collectie heeft voor een groot deel een relatie met Deventer.

Speelse manier

Gebruikers van de ‘Hidden Cities’-apps kunnen op verschillende locaties klikken op ‘Ontdek Meer’ en luisteren naar extra achtergrondinformatie, verschaft door historici. Alle verhalen zijn te beluisteren in het Engels en in de lokale talen. “De ‘Hidden Cities’-apps gebruiken bekende smartphone-technologie om innovatieve historische ervaringen te bieden”, verklaart projectleider professor Fabrizio Nevola van de Universiteit van Exeter. “De gebruikers worden uitgenodigd om zich te verdiepen in de geschiedenis van vijf Europese steden. De verhalen van de app verbinden op een speelse manier publieke ruimtes met historische objecten.”

Meer steden

De apps borduren voort op het model van ‘Hidden Florence’. Ze zijn het resultaat van een driejarig samenwerkingsproject voor wetenschappelijk onderzoek ‘Public Renaissance: Urban Cultures of Public Space between Early Modern Europe and the Present’. Het project is gefinancierd binnen het onderzoeksprogramma ‘Public Spaces: Culture and Integration’ van HERA (Humanities in the European Research Area). De universiteiten van Exeter, Groningen, Trento, Valencia en ErlangenNürnberg werkten samen met erfgoedorganisaties, waaronder de Athenaeumbibliotheek Deventer. Met het totale project is zo’n 1,5 miljoen euro gemoeid. Daarvan ging 250.000 euro naar de Rijksuniversiteit Groningen voor het Deventer onderzoek. Het is de bedoeling dat er in de toekomst meer steden toegevoegd gaan worden aan de ‘Hidden Cities’-apps.

‘Hidden Deventer’ en de andere vier navigatie-apps zijn gratis te downloaden voor Apple en Android.

hiddencities.eu

Meer berichten

Het lokale nieuws in uw mailbox ontvangen?

Aanmelden